Mười khái niệm phong thuỷ người mới cần hiểu đúng trước tiên
Người mới đọc phong thuỷ thường bị chặn ngay ở lớp chữ nghĩa. Mười mục dưới đây định nghĩa gọn, kèm chỗ hay bị hiểu lệch — đủ để đọc tiếp mà không phải tra liên tục.
1. Khí
Chữ gốc mang nghĩa hơi, hơi thở, luồng lưu chuyển. Trong các bản văn cổ, nó là khái niệm bao trùm chỉ cái đang vận động và biến đổi.
Hay bị lệch: dịch thành "năng lượng" theo nghĩa vật lý rồi suy ra những điều mà bản gốc không nói. Khi đọc, nên giữ nghĩa "luồng, hơi, nhịp vận động" — gần với bản gốc và ít gây hiểu nhầm.
2. Âm dương
Một cặp phạm trù mô tả quan hệ tương đối: cái này âm so với cái kia, không phải hai loại vật cố định. Ban ngày dương so với ban đêm, nhưng buổi chiều lại âm so với buổi trưa.
Hay bị lệch: hiểu thành tốt và xấu, hoặc thành hai nhóm đồ vật cố định.
3. Ngũ hành
Năm nhóm — kim, mộc, thuỷ, hoả, thổ — dùng để phân loại và mô tả quan hệ giữa các thứ, qua hai vòng sinh và khắc. Đây là bộ khung phân loại của cả hệ, không phải năm chất liệu vật lý.
Hay bị lệch: quy mọi thứ về năm nhóm rồi coi kết luận là bắt buộc, trong khi cách quy đổi tuỳ từng bảng và từng trường phái.
4. Bát quái
Tám ký hiệu ba vạch, mỗi ký hiệu gắn với một phương, một nhóm hiện tượng và một loạt thuộc tính. Dùng làm bộ mã để đối chiếu.
Hay bị lệch: hiểu tấm gương bát quái là một vật có tác dụng tự thân, trong khi nó là đồ mang ký hiệu.
5. Loan đầu
Nhánh nhìn hình thế: núi, nước, đường, thế đất, nhà xung quanh. Đây là phần trực quan nhất và gần với kinh nghiệm chọn đất dựng nhà của dân gian.
6. Lý khí
Nhánh tính toán theo hướng, theo vận, theo sao. Trừu tượng hơn, cần thuộc bảng và quen thao tác. Người mới nên học loan đầu trước.
7. Toạ và hướng
Toạ là lưng nhà, hướng là mặt nhà nhìn ra. Hai số này ngược nhau đúng nửa vòng tròn.
Hay bị lệch: lẫn hướng nhà với hướng cửa — cửa có thể mở lệch so với mặt nhà. Ghi nhầm toạ thành hướng thì mọi tính toán sau đảo ngược.
8. Minh đường
Khoảng trống phía trước nhà. Ý nghĩa thực tế rất dễ thấy: chỗ trống trước nhà cho ánh sáng vào, cho gió lưu thông, cho tầm nhìn và cho lối ra vào thoải mái.
9. Sát
Từ chỉ những thứ được coi là gây bất lợi: góc nhọn chĩa tới, đường đâm thẳng, vật cao áp sát. Nhìn theo cách đời thường thì phần lớn "sát" tương ứng với một phiền toái vật lý — đèn xe chiếu vào nhà, gió hút mạnh, tầm nhìn bị chặn, nguy cơ va chạm.
Hay bị lệch: dùng để tạo nỗi lo rồi bán vật hoá giải, trong khi cách xử đúng thường là xử chính cái phiền toái đó.
10. Hoá giải
Các biện pháp làm giảm ảnh hưởng của "sát". Trong sách, hoá giải gồm cả những việc rất vật lý: trồng cây chắn, dựng bình phong, đổi lối đi, che chắn.
Hay bị lệch: thu hẹp thành "mua một món đồ". Nếu một lời khuyên hoá giải chỉ có duy nhất một cách là mua đồ, đó là lúc nên hỏi thêm.
Ba cặp khái niệm hay bị lẫn với nhau
- Mệnh và cung mệnh. Hai thứ được tính theo hai cách khác nhau và dùng cho hai việc khác nhau, nhưng ngoài chợ hay gọi chung là "mệnh". Khi ai đó nói "mệnh của anh là…", nên hỏi lại họ đang tính theo cách nào.
- Hướng nhà và hướng cửa. Đã nói ở mục toạ hướng, nhưng đáng nhắc lại vì đây là nguồn sai số thường gặp nhất khi hai người cho hai kết luận khác nhau về cùng một căn nhà.
- Tuổi âm và tuổi dương. Nhiều bảng tra dùng tuổi theo lịch âm, trong khi người tra dùng năm sinh dương lịch. Người sinh vào tháng đầu năm dương lịch rất dễ bị tính lệch một tuổi, và lệch một tuổi thì kết luận đổi hẳn.
Những chữ nghe rất kêu nhưng mơ hồ
Có một nhóm từ xuất hiện dày đặc trong lời rao mà gần như không có định nghĩa kiểm được: "năng lượng cao", "đã được kích hoạt", "tần số", "trường khí mạnh". Chúng mượn hình thức của thuật ngữ khoa học nhưng không đi kèm cách đo nào.
Gặp những chữ đó, câu hỏi hữu ích không phải "đúng hay sai" mà là: làm sao biết được điều này, và ai kiểm được? Người bán hàng thật thường chuyển sang nói về chất liệu và tay nghề — những thứ trả lời được.
Cách dùng mười khái niệm này
Khi đọc bất kỳ lời khuyên nào, thử tách làm hai: phần nào mô tả hiện tượng quan sát được (nắng, gió, ẩm, ồn, tầm nhìn, lối đi) và phần nào là quy ước của hệ (hướng hợp tuổi, sao theo vận). Cả hai đều có chỗ đứng, nhưng chúng khác nhau về cách kiểm chứng — và biết mình đang đứng ở phần nào thì không bao giờ bị dẫn đi quá xa.
Ghi chú khi tra cứu
- Cùng một thuật ngữ, mỗi trường phái có thể định nghĩa hơi khác. Ghi kèm tên trường phái khi chép lại.
- Bản dịch hay lẫn chú giải của người dịch vào chính văn — gặp câu quan trọng thì đối chiếu hai bản.
- Giữ một trang riêng cho mỗi khái niệm, thêm dần ví dụ từ chính nhà mình.
Tóm lại
Mười chữ này đủ để đọc hầu hết tài liệu phổ thông mà không bị chặn. Hiểu đúng hai chữ cuối — sát và hoá giải — là đã tránh được phần lớn chi phí không cần thiết, vì đó là cặp bị dùng để bán hàng nhiều nhất.