Bản ghi cho chỗ thuê: cái gì của bạn, cái gì của chủ

Phần lớn tài liệu tra cứu về không gian được viết cho người sở hữu căn nhà: đo, vẽ, ghi, rồi tính chuyện sửa. Người thuê đọc xong thì kẹt, vì gần như mọi việc trong đó đều cần chủ nhà đồng ý.

Bản ghi cho một chỗ thuê nên khác. Nó phải tách rõ: cái gì của bạn, cái gì của chủ, và cái gì phải trả lại nguyên trạng.

Ghi lúc nhận nhà — phần quan trọng nhất

• Chụp ảnh toàn bộ trước khi dọn vào, kể cả chỗ đã hỏng sẵn.
• Chụp rõ số công tơ điện và đồng hồ nước ngày nhận.
• Quay một vòng video chậm — nhanh hơn chụp từng góc và khó cãi hơn.
• Ghi ngày tháng và gửi cho chủ nhà để hai bên cùng có.
• Đây là thứ quyết định chuyện đòi lại tiền cọc nhiều hơn mọi lời nói sau này.

Ba cột: của bạn, của chủ, phải trả nguyên

1. Của bạn: đồ rời, thảm, rèm bạn mua, đèn bàn, kệ không bắt vít.
2. Của chủ: máy lạnh, bình nóng lạnh, tủ bếp, thiết bị vệ sinh.
3. Phải trả nguyên: tường, sàn, trần, cửa, hệ điện nước.
4. Viết ba cột này ra giấy ngay tuần đầu, đừng để tới lúc dọn đi mới nhớ.
5. Món nào bạn gắn cố định thì mặc nhiên thành cột ba.

Đổi được mà không để lại dấu

• Rèm, thảm, khăn trải — đổi cảm giác cả phòng, tháo ra là xong.
• Đèn cắm phích, không đụng tới hệ điện.
• Kệ đứng, tủ rời thay cho kệ bắt tường.
• Cây trồng chậu, di chuyển tự do.
• Sắp lại đồ đạc — việc rẻ nhất và bị đánh giá thấp nhất.

Phải hỏi chủ nhà trước

1. Khoan tường, kể cả một lỗ nhỏ để treo tranh.
2. Sơn lại, dù bạn định sơn màu đẹp hơn.
3. Đổi khoá — nhiều hợp đồng cấm, và chủ cần có chìa.
4. Lắp thêm thiết bị vào hệ điện nước.
5. Hỏi bằng tin nhắn và giữ lại câu trả lời, đừng hỏi miệng.

Cái bạn không đổi được — và cách sống với nó

• Hướng cửa, hướng ban công, vị trí bếp đã cố định từ khi xây.
• Bếp nằm cạnh nhà vệ sinh là chuyện của thiết kế chung cư, không sửa được.
• Cột và dầm không được đụng vào, đây còn là chuyện an toàn.
• Chọn cách bố trí đồ để giảm khó chịu thay vì cố sửa nhà.
• Biết cái gì cố định thì bớt tiếc, và bớt bị mời chào sửa chữa.

Ở ghép: ghi thêm gì

• Ai đứng tên hợp đồng và ai đóng cho ai — viết rõ từ đầu.
• Cách chia tiền điện nước: theo đầu người hay theo phòng.
• Đồ chung và đồ riêng, kể cả đồ bếp.
• Người dọn đi giữa chừng thì cọc tính sao.
• Ghi ra một lần lúc còn vui thì đỡ phải cãi lúc đã không vui.

Đọc hợp đồng: mấy dòng hay bỏ qua

1. Điều kiện tăng giá và báo trước bao lâu.
2. Điều kiện chấm dứt sớm của cả hai bên.
3. Ai chịu tiền sửa chữa cho từng loại hỏng hóc.
4. Chủ nhà được vào nhà khi nào và có phải báo trước không.
5. Hỏi trước khi ký dễ hơn cãi sau khi ký.

An toàn: kiểm ngay tuần đầu

• Ổ cắm lỏng, dây điện hở, aptomat không nhảy — báo chủ nhà bằng văn bản.
• Bình gas, ống dẫn, van khoá còn hạn và không rò.
• Lối thoát hiểm và cửa sau có mở được không.
• Bình chữa cháy ở đâu, còn hạn không.
• Đây là phần không thương lượng, và không chờ hết hợp đồng.

Thuê ngắn hạn và thuê dài hạn khác nhau ở đâu

• Ở vài tháng thì đừng mua đồ khó mang đi — chi phí chuyển nhà ăn hết phần tiết kiệm.
• Ở lâu thì đáng đầu tư vào đồ rời tốt, vì mang theo được sang chỗ sau.
• Hỏi chủ nhà về khả năng gia hạn ngay trước khi ký, không đợi tới tháng cuối.
• Đồ cồng kềnh khó bán lại, tính trước khi mua.
• Bản ghi cũng theo bạn sang nhà mới nếu ghi theo khuôn giống nhau.

Khi chủ nhà đòi sửa theo ý họ

1. Chủ nhà có quyền với tài sản của họ, còn bạn có quyền theo hợp đồng.
2. Yêu cầu nào ngoài hợp đồng thì thương lượng, không phải nghĩa vụ mặc nhiên.
3. Việc sửa lớn cần báo trước và nên có lịch cụ thể.
4. Giữ mọi trao đổi bằng tin nhắn thay vì gọi điện.
5. Tranh chấp lớn thì hỏi người có chuyên môn pháp lý, đừng nghe truyền miệng.

Nhà trọ, chung cư và nhà nguyên căn

• Nhà trọ: điện nước thường tính theo giá riêng của chủ, hỏi rõ đơn giá và cách chốt số.
• Chung cư: còn phí quản lý, phí gửi xe và nội quy toà nhà — hỏi ai đóng.
• Nhà nguyên căn: bạn chịu nhiều việc bảo trì hơn, nên thoả thuận phạm vi từ đầu.
• Mỗi loại có một bộ chi phí khác nhau, đừng so giá thuê trần rồi kết luận rẻ đắt.
• Ghi luôn các khoản đó vào bản ghi để tháng nào cũng đối chiếu được.

Bản ghi nên có gì

1. Địa chỉ, tầng, hướng cửa chính — đo bằng la bàn điện thoại, ghi rõ là số đo thô.
2. Diện tích và số phòng theo hợp đồng.
3. Ngày bắt đầu, ngày hết hạn, số tiền cọc.
4. Ảnh nhận nhà và chỉ số điện nước ngày đầu.
5. Danh sách đồ của chủ kèm tình trạng.

Giữ ở đâu

• Một thư mục trên điện thoại đặt tên theo địa chỉ.
• Bản sao trên tài khoản đám mây phòng mất máy.
• Hợp đồng chụp lại đủ trang, kể cả trang chữ ký.
• Biên lai tiền nhà theo tháng gom chung một chỗ.
• Người ở cùng cũng nên có một bản.

Lúc dọn đi

1. Chụp lại đúng những góc đã chụp lúc nhận để so sánh.
2. Chụp chỉ số điện nước ngày trả.
3. Tháo hết đồ của mình, trả lại hiện trạng đã thoả thuận.
4. Bàn giao có mặt hai bên và có một dòng xác nhận bằng tin nhắn.
5. Tiền cọc trả theo hợp đồng — đọc lại điều khoản trước khi tranh luận.

Ba việc không phụ thuộc bản ghi

• Chuyện sức khoẻ thì đi khám.
• Hỏng hóc về điện, gas, nứt, dột — báo chủ nhà và sửa ngay.
• Hạn hợp đồng thì theo hạn.

Ba dòng trên lặp ở nhiều bài trong mục này, và lặp là cố ý.

Người thuê thường nghĩ mình không có gì để ghi vì nhà không phải của mình. Ngược lại mới đúng: chính vì không phải của mình nên mới cần giấy trắng mực đen. Một thư mục ảnh và một trang ba cột làm trong tuần đầu tiên sẽ tiết kiệm cho bạn nhiều hơn mọi mẹo bài trí.