Các bảng tra hay dùng và cách đọc cho đúng
Phong thuỷ và lý số dùng rất nhiều bảng tra: bảng ngũ hành tương sinh tương khắc, bảng can chi, bảng bát quái với hướng, bảng cửu cung, bảng thước Lỗ Ban. Người mới học thường gặp chúng rời rạc trong từng cuốn sách và không biết chúng nối với nhau thế nào.
Bài này liệt kê các bảng hay dùng, giải thích chúng dùng để làm gì, và — điều quan trọng nhất — chỉ ra chỗ các bảng không thống nhất với nhau.
Bảng ngũ hành
Bảng cơ bản nhất và cũng là bảng ít mâu thuẫn nhất. Hai vòng quan hệ:
Tương sinh — Mộc sinh Hoả, Hoả sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim sinh Thuỷ, Thuỷ sinh Mộc. Vòng khép kín, mỗi hành sinh ra hành kế tiếp.
Tương khắc — Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thuỷ, Thuỷ khắc Hoả, Hoả khắc Kim, Kim khắc Mộc. Cũng là vòng khép kín nhưng nhảy cách một.
Hai vòng này được ghi thống nhất trong gần như mọi tài liệu, nên đây là bảng có thể tra ở đâu cũng được.
Chỗ bắt đầu lệch là khi gán màu sắc, phương hướng, mùa, cơ quan trong cơ thể cho từng hành. Bảng màu cơ bản thì khá thống nhất — Mộc xanh lá, Hoả đỏ, Thổ vàng nâu, Kim trắng ánh kim, Thuỷ đen xanh dương — nhưng các sắc trung gian thì mỗi nơi xếp một kiểu. Màu tím, màu hồng, màu cam là ba màu bị xếp khác nhau nhiều nhất.
Bảng can chi
Mười thiên can: Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý.
Mười hai địa chi: Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi.
Ghép can với chi theo thứ tự tạo ra chu kỳ sáu mươi — đây là cách ghi năm truyền thống, và cũng là nền của rất nhiều phép tính khác.
Điểm cần biết khi tra: năm can chi không trùng với năm dương lịch. Nó thường được tính từ tiết Lập xuân hoặc từ Tết nguyên đán tuỳ hệ thống — và hai mốc này lệch nhau. Người sinh trong khoảng tháng Giêng đầu năm dương lịch hoặc sát Tết thì rất dễ bị tra nhầm năm can chi, và đây là lỗi phổ biến nhất trong mọi phép tra theo tuổi.
Cũng lưu ý: các hệ thống khác nhau dùng mốc khác nhau, nên cùng một ngày sinh có thể ra hai kết quả. Đây không phải lỗi của bảng mà là khác biệt về quy ước.
Bảng bát quái và hướng
Tám quẻ — Càn, Khảm, Cấn, Chấn, Tốn, Ly, Khôn, Đoài — được gán với tám hướng. Nhưng có hai cách sắp xếp khác nhau, và đây là chỗ gây nhầm lẫn lớn nhất cho người mới:
Tiên thiên bát quái — cách sắp được gán cho Phục Hy, mang tính đối xứng, thường được coi là mô tả trạng thái nguyên lý.
Hậu thiên bát quái — cách sắp được gán cho Văn Vương, và đây mới là bảng dùng trong phần lớn ứng dụng phong thuỷ về hướng nhà, cung mệnh, cửu cung.
Hai bảng gán quẻ vào hướng khác hẳn nhau. Tra nhầm bảng thì mọi kết quả sau đó sai theo. Khi đọc một tài liệu mà không nói rõ dùng bảng nào, mặc định trong ứng dụng phong thuỷ thường là hậu thiên — nhưng nên kiểm lại.
Bảng cửu cung
Lưới chín ô với các số từ 1 tới 9, mà tổng mỗi hàng ngang, hàng dọc và đường chéo đều bằng 15. Đây chính là Lạc Thư, và nó là nền của huyền không phi tinh cùng nhiều phép tính khác.
Bảng này thống nhất về cấu trúc số. Chỗ khác nhau nằm ở cách gán ý nghĩa cho từng sao và cách tính sao bay theo thời gian — phần đó thì mỗi phái một hệ.
Bảng cung mệnh và Đông tứ Tây tứ
Bảng chia người thành hai nhóm dựa trên năm sinh và giới tính, rồi ghép với tám hướng. Đây là bảng được tra nhiều nhất trong dân gian vì đơn giản.
Ba điều cần biết:
Năm sinh dùng ở đây là năm âm lịch, nên lại quay về vấn đề mốc chuyển năm đã nói ở trên.
Nam và nữ tính theo hai công thức khác nhau, nên cùng năm sinh mà khác giới thì ra kết quả khác.
Một số bảng có cách xử lý riêng cho trường hợp ra số 5 — và cách xử lý này không thống nhất giữa các tài liệu. Đây là chỗ hay cho ra hai kết quả khác nhau cho cùng một người.
Bảng thước Lỗ Ban
Bảng chia kích thước thành các cung tốt xấu, dùng để chọn kích thước cửa, bàn thờ, đồ nội thất.
Đây là bảng có nhiều biến thể nhất, và người mới rất hay nhầm. Trên thị trường có nhiều loại thước với độ dài cung khác nhau, thường được giới thiệu là dùng cho các mục đích khác nhau — loại đo khoảng thông thuỷ như cửa đi cửa sổ, loại đo khối đặc như bàn ghế tủ, loại đo đồ thờ và phần âm trạch.
Cách phân loại và độ dài cụ thể thì tài liệu ghi khác nhau, và ngay cả thước bán trên thị trường cũng không đồng nhất. Cho nên khi tra bảng này, việc đầu tiên là xác định mình đang dùng loại thước nào — nếu không thì một kích thước có thể vừa tốt vừa xấu tuỳ bảng.
Một điều thực tế: kích thước hợp cung mà không hợp công năng thì vẫn là kích thước sai. Cửa quá hẹp không khiêng được đồ, bàn quá cao ngồi mỏi tay — mấy thứ này ảnh hưởng mỗi ngày.
Vì sao các bảng không thống nhất
Ba lý do, và cả ba đều là chuyện bình thường của một truyền thống lâu đời:
Truyền thừa theo phái. Không có cơ quan nào chuẩn hoá, mỗi dòng giữ và phát triển bảng của mình.
Chú giải khác nhau từ cùng một văn bản gốc vốn viết theo lối ẩn dụ.
Thị trường tạo thêm biến thể. Nhất là với thước Lỗ Ban và các bảng tra được in bán, nơi mỗi nhà sản xuất có bản riêng.
Biết điều này thì đỡ hoang mang khi gặp hai bảng đá nhau — đó không phải dấu hiệu một bên sai, mà là đặc điểm của lĩnh vực.
Cách dùng bảng tra cho đỡ sai
Ghi lại nguồn của bảng mình dùng. Tra ở đâu, sách nào, phái nào. Lần sau tra lại thì dùng cùng nguồn.
Theo một hệ cho nhất quán. Trộn bảng của hai phái là cách chắc chắn để tự mâu thuẫn.
Kiểm mốc chuyển năm với mọi phép tra theo tuổi. Đây là lỗi phổ biến nhất.
Đối chiếu hai nguồn với những thứ quan trọng. Hai nguồn giống nhau thì yên tâm hơn; khác nhau thì ít nhất bạn biết là có tranh cãi.
Và nhớ rằng bảng tra là công cụ, không phải phán quyết. Một con số trong bảng không quyết định được điều gì cho căn nhà của bạn — nó chỉ là một dữ kiện trong một hệ quy ước cụ thể.
Tóm lại
Bảng ngũ hành cơ bản thì thống nhất, phần gán màu trung gian thì không. Bảng can chi phải để ý mốc chuyển năm — đây là lỗi tra sai phổ biến nhất. Bát quái có hai cách sắp và ứng dụng phong thuỷ thường dùng hậu thiên. Thước Lỗ Ban có nhiều biến thể nhất nên phải xác định loại thước trước. Dùng một hệ cho nhất quán, ghi lại nguồn, và đối chiếu hai nơi với việc quan trọng.