Người bán cho một cái tên: kiểm xem đó là loại tên gì trước đã
Người bán đưa cho một cái tên: tên loại đá, tên gỗ, tên dòng hàng. Nghe rất cụ thể, và vì cụ thể nên dễ tin.
Nhưng trước khi tra "cái tên này có ý nghĩa gì", có một bước đáng làm trước: kiểm xem cái tên đó là loại tên gì.
Bốn loại tên, bốn mức đáng tin
Tên khoa học. Có hệ thống, tra được, và một tên ứng với một thứ. Đây là loại chắc nhất nhưng ít khi được dùng khi bán hàng.
Tên nghề. Giới trong nghề dùng với nhau, khá thống nhất trong một vùng nhưng không phải chuẩn chính thức.
Tên thương mại. Do người bán hoặc do thị trường đặt. Không ai quản, nên cùng một tên có thể chỉ mấy thứ khác nhau — và một thứ có thể mang mấy tên.
Tên tự đặt. Riêng của một cửa hàng hoặc một xưởng, nghe hay và không tra được ở đâu khác.
Bốn loại này không có loại nào "sai". Vấn đề chỉ nảy sinh khi tên thương mại được trình bày như tên khoa học — tức là nghe như một danh tính chắc chắn trong khi nó chỉ là cách gọi.
Ba phút kiểm đầu tiên
Làm ngay tại chỗ, bằng điện thoại.
Gõ đúng cái tên đó và xem ai đang dùng nó. Nếu chỉ toàn trang bán hàng dùng, không có tài liệu nào khác, thì nhiều khả năng là tên thương mại.
Xem các kết quả có chỉ cùng một thứ không. Cùng một tên mà ảnh ra mấy loại khác hẳn nhau là dấu rõ.
Tìm tên khác cho cùng thứ đó. Thêm chữ "còn gọi là" hoặc "tên khác" vào tìm kiếm. Biết được các tên song song thì so giá và tra thông tin dễ hơn hẳn.
Ba bước này không cho biết món hàng thật hay giả. Nó cho biết mình đang đứng trước một danh tính hay một nhãn — và đó là thứ quyết định mình tra tiếp thế nào.
Hỏi người bán cho đúng cách
Câu hỏi tốt không phải "tên này có thật không" mà là mấy câu dưới đây.
"Tên này là tên thị trường hay tên loại ạ?" — người rành hàng trả lời được ngay, và họ không thấy bị hỏi khó.
"Còn tên nào khác cho cùng thứ này không?" — câu này thường cho ra nhiều thông tin nhất.
"Cái này khác gì với loại kia?" — chỉ vào một món cùng nhóm ở gần. So hai món cụ thể dễ trả lời hơn định nghĩa trừu tượng.
Ba câu này còn có tác dụng phụ: chúng cho biết người bán hiểu hàng tới đâu. Người lấy lại từ mối trên và chỉ thuộc tên gọi sẽ lúng túng ngay ở câu thứ hai.
Mấy kiểu tên dễ gây nhầm
Tên ghép tên vùng. Nghe như chỉ nguồn gốc, nhưng nhiều khi chỉ nói về kiểu dáng hoặc màu sắc. Hỏi thẳng: cái này lấy từ đó, hay làm theo kiểu của đó.
Tên có chữ chỉ cấp bậc. Loại một, thượng hạng, cao cấp — gần như luôn là thang do chính nơi bán đặt.
Tên mượn của một thứ đắt hơn, thêm một chữ phụ phía trước hoặc sau. Đây là kiểu dễ nhầm nhất, vì người nghe chỉ bắt được phần tên chính.
Tên nghe cổ. Chữ Hán Việt hoặc cách gọi xưa làm món hàng có vẻ có truyền thống. Đáng hỏi tên đó có trong tài liệu nào không.
Với cả bốn kiểu, việc cần làm giống nhau: xin ghi mô tả vào hoá đơn — ghi chất liệu và đặc điểm, không chỉ ghi cái tên.
Ghi lại cho lần sau
Tra một cái tên tốn công, nên tra xong thì lưu lại.
Bốn dòng: tên người bán dùng, các tên khác cho cùng thứ, đó là loại tên gì, và nguồn mình đã tra.
Sau vài lần thì mình có một bảng nhỏ của riêng mình — và bảng đó hữu ích hơn nhiều so với bảng chung trên mạng, vì nó đúng với nhóm hàng mình quan tâm và đúng với thị trường mình đang mua.
Thêm một tấm ảnh món hàng kèm theo. Vài tháng sau gặp món tương tự thì so ảnh nhanh hơn đọc lại chữ.
Khi không tra ra gì
Có tên tra mãi không ra, và đó cũng là một kết quả.
Nó nghĩa là cái tên đó không có ngoài phạm vi nơi bán — có thể là tên tự đặt, có thể là tên mới, có thể là cách gọi địa phương rất hẹp.
Lúc đó chuyển hướng: thay vì tra tên, tra theo đặc điểm — chất liệu gì, làm bằng cách nào, dùng vào việc gì. Mô tả bao giờ cũng tra được, còn tên thì không chắc.
Và nếu định mua món giá trị lớn mà cái tên không tra ra được ở đâu ngoài chỗ bán, thì đó là lý do hợp lý để chậm lại một nhịp.
Khi hai nơi gọi cùng một thứ bằng hai tên
Đi hai tiệm, thấy hai món trông giống hệt mà tên khác nhau — và giá cũng khác.
Ba khả năng, và phân biệt được thì đỡ mất tiền:
Đúng là hai thứ khác nhau mà mắt mình chưa phân biệt được. Lúc này cần hỏi đặc điểm phân biệt, không hỏi tên.
Cùng một thứ, hai tên vùng miền. Rất phổ biến với đá và gỗ. Không ai sai cả.
Cùng một thứ, một bên dùng tên nghe sang hơn. Đây là chỗ chênh giá hay nằm.
Cách kiểm: hỏi cả hai nơi cùng một câu về đặc điểm vật lý — nặng bao nhiêu, cứng tới đâu, làm bằng cách nào. Đặc điểm thì không đổi theo tên gọi, nên so được.
Và nếu một bên trả lời bằng đặc điểm còn bên kia chỉ nhắc lại cái tên thì mình đã có thêm một thông tin về chỗ nào đáng mua.
Tên trên giấy tờ đi kèm
Món có giấy kiểm định hoặc phiếu bảo hành thì phần tên trên giấy đáng đọc kỹ.
So tên trên giấy với tên người bán nói. Hai tên khác nhau thì hỏi vì sao — có thể hợp lý, có thể không.
Xem giấy ghi cái gì. Có giấy chỉ ghi kích thước và trọng lượng, không khẳng định chất liệu. Người mua hay đọc thành "đã được kiểm định là hàng thật" trong khi giấy không nói vậy.
Xem ai cấp. Giấy của chính nơi bán và giấy của một đơn vị kiểm định độc lập là hai thứ rất khác nhau.
Với món giá trị lớn thì đáng bỏ công đọc hết tờ giấy, kể cả phần chữ nhỏ — nhiều khi phần quan trọng nhất nằm ở dòng ghi chú cuối.
Ba điều gọn lại
Một. Kiểm xem đó là loại tên gì trước khi tra ý nghĩa — khoa học, tên nghề, tên thương mại, hay tên tự đặt.
Hai. Câu hỏi cho ra nhiều thông tin nhất là "còn tên nào khác cho cùng thứ này không" — và nó cũng cho biết người bán hiểu hàng tới đâu.
Ba. Tra không ra gì cũng là một kết quả: cái tên đó không tồn tại ngoài nơi bán. Chuyển sang tra theo đặc điểm thay vì theo tên.